W centrum kształcenia ustawicznego znajduje się człowiek – człowiek dorosły, dobrowolnie włączający się w proces uczenia się.

Kształcenie ustawiczne, określane również mianem uczenia się przez całe życie, zajmuje ważne miejsce w programie rozwoju państw europejskich – w tym również Polski. Rezolucja Rady Unii Europejskiej z 2002 roku pojęcie kształcenia ustawicznego zdefiniowała jako proces uczenia się na przestrzeni niemal całego życia - od fazy przedszkolnej do później emerytalnej. Za przejawy kształcenia permanentnego uznano zarówno kształcenie formalne, pozaformalne, jak również nieformalne.

Tak rozumiana edukacja permanentna oznacza wszelki proces rozwoju wiedzy, umiejętności i kompetencji jednostki. Zapis z Rezolucji Rady Unii Europejskiej z 27 czerwca 2002 roku  stanowi, że „pojęcie life long learning (…) powinno się (…) odnosić do wszelkiej, trwającej przez całe życie, aktywności uczenia się, mającej na celu rozwój wiedzy, kompetencji i umiejętności w perspektywie osobistej, obywatelskiej, społecznej oraz zorientowanej na zatrudnienie. Zasadniczym odniesieniem w tym względzie powinna być osoba jako podmiot uczenia się (…)”.

Kształcenie ustawiczne leży u podstaw tworzenia gospodarki opartej na wiedzy. Kształcenie ustawiczne leży u podstaw tworzenia gospodarki opartej na wiedzy, ponieważ jest narzędziem służącym m.in. podnoszeniu kwalifikacji pracowników. Rozwój przez całe życie i nowoczesny model gospodarczy stanowią jedno z wyzwań i priorytetów działań Unii Europejskiej.

Podstawową normatywą jest m.in. wspomniana Deklaracja Kopenhaska, deklarująca utworzenie „Europy Wiedzy” opartej na współpracy państw członkowskich w obszarze szkoleń i kształcenia zawodowego oraz na zwiększaniu powszechności dostępu do rynku pracy. W wyniku prac komisji unijnych opublikowano m.in. „Strategiczne wytyczne Wspólnoty dotyczące polityki spójności na lata 2007-2013”, deklarujące potrzebę reformy systemów edukacji i szkoleń w kierunku m.in. przygotowania do udziału w procesie kształcenia ustawicznego. Wcześniejszy dokument (“Zintegrowane wytyczne na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia 2005-2008”) zaznaczał potrzebę popularyzacji oraz rozwoju idei lifelong learning, a tym samym poprawy poziomu wykształcenia i kwalifikacji zawodowych społeczeństw.

W Polsce dokumentami normującymi pojęcie, zakres i zadania kształcenia ustawicznego są m.in. „Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r.” (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.),  „Strategia Rozwoju Edukacji na lata 2007-2013” oraz „Narodowy Plan Rozwoju 2007-2013 – Program Operacyjny Wykształcenie i Kompetencje”. Plan ten, opierając się na danych Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności, określił poziom udziału Polaków w kształceniu ustawicznym jako niezadowalający. W 2003 roku zaledwie 5% Polaków w przedziale wiekowym od 25 do 64 lat brało udział w kształceniu ustawicznym. Dla porównania, średnia 15 krajów Unii wynosiła 8,5%. Brytyjczycy dokształcali się pięciokrotnie częściej, czterokrotnie częściej – mieszkańcy Holandii i krajów skandynawskich. Jednym z narzędzi służących wyrównaniu poziomu rozwoju permanentnego w Polsce jest Europejski Fundusz Społeczny, w ramach którego realizowane są m.in. projekty oferujące pracownikom przedsiębiorstw oraz osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym wsparcie w formie szkoleń i kursów.

Wiedza i umiejętności stanowią kapitał jednostki. Budują naszą pozycję na rynku pracy. Stanowią swojego rodzaju „przepustkę” do awansu, rozwoju zawodowego czy nowej pracy. Osoby zainteresowane podniesieniem kompetencji mogą wziąć udział w różnorodnych formach edukacyjnych, realizowanych m.in.:

  • w centrach kształcenia ustawicznego i placówkach kształcenia praktycznego,
  • w gimnazjach, zasadniczych szkołach zawodowych, technikach dla dorosłych, liceach ogólnokształcących lub profilowanych dla dorosłych,
  • w placówkach kształcenia ustawicznego, ośrodkach dokształcania i doskonalenia zawodowego,
  • na Uniwersytetach Trzeciego Wieku,
  • na kursach zawodowych i hobbystycznych,
  • na studiach podyplomowych, zaocznych i uzupełniających.

Kształcenie ustawiczne to również udział w seminariach i konferencjach, udział w kursach e-learningowych, oglądanie audycji edukacyjnych i czytanie publikacji specjalistycznych. Ideę kształcenia ciągłego realizujemy za każdym razem, gdy rozwijamy swoje umiejętności i wzbogacamy wiedzę. Liczy się cel, którym jest podniesienie naszych kwalifikacji, a nie sama forma kształcenia.

Możliwości rozwoju jest wiele. Można zostać słuchaczem studiów czy kursów, można brać udział w szkoleniu nie wychodząc z domu… Można wreszcie czytać literaturę fachową i brać udział w spotkaniach i konferencjach. A słowo „można” oznacza, że decyzja należy do nas. W końcu to nasze życie i możemy z nim zrobić, co chcemy. Nasze jutro zależy od nas.